طغرا و طغرانویسی :

یکی از خطوط وضع شده در دوران مغول در ایران ، خط طغراست که کاربرد فراوانی بر روی مهرها داشته است و گرچه این خط از دوران سلجوقی است، بی تردید مراحل تولید و تکامل حقیقی آن به دوران ایلخانی باز می گردد که به دلیل لزوم چرخش دست هنگام تحریر قوس و کمان این خط، به آن چرخان یا چرغان نیز می گفتند. طغرا و طغرانویسی عبارت است از القاب و نام شاهان که به خط درشت پیچیده بر بالای فرامین پادشاه می نوشتند. طغرا در نوشته های فارسی به صورت طغری و تغری نیز آمده است. به نظر اقبال آشتیانی هنر طغراکشی مستلزم درست سوار کردن نام و القاب سلطان وقت بوده است به شکلی که از مجموع آن، شکل تیروکمانی حاصل آید و این عادت گویا نامش از ایامی بوده است که روی پادشاهان سلجوقی به واسطه نداشتن خط و سواد، به جای صحه و امضاء، نقشی از تیروکمان خود بر صدر فرمان ها می کشیدند. یکی از پنج دبوانی که اساس و پایه حکومت سلاجقه را تشکیل می داد، دیوان صغرا بود. طغرایی یا طغراکش در حقیقت کسی بوده است که فرمان ها و منشورها را به صحه سلطان می رسانده و آنها را به نام او توشیح می کرده است. این رسم تا زمان شاه اسمعیل و شاه طهماسب صفوی نیز رواج داشت ولی بمرور ساده تر شد و سپس بر مهرها حکاکی شد. به عبارتی خط طغرا به صورت امضاء از قرن هفتم در ایران وجود داشته است. جالب اینکه این خط در محدوده تکامل ایران وعثمانی، به موازات هم در دو شیوه مشابه و سبک های متفاوت، راه تکاملی خود را به خوبی پیمود. در ایران طغراهای آغازین فرمان ها و حکم ها که با آب طلا به صورت های خاص و متن های مختلف نوشته می شد و یکی از ارکان مهم اسناد به شمار می آمد در کنار رکن های مهم تری چون مهر، اعتبار بخش اسناد مختلف شد. صورت دیگری از خط طغرا که تاکنون موقعیت کاربردی خود را در آثار هنری مختلف حفظ کرده، نوشتن نام یا سجع های خاص به این خط است که مهم ترین کاربرد آن، نقش برخی از مهرهاست. بخش های مختلف خط طغرا اصطلاحات فنی خاصی دارند، مانند طوق یا کرسی، بیضی بزرگ یا کمان، بیضی کوچک یا کمانچه، الف های صاف (معمولاً سه الف) یا سره و برگشت های سر الف ها که به زلف یا زلفه مشهورند.